28. Festiwal Mediów „Człowiek w Zagrożeniu”

28. edycja Festiwalu odbyła się w dniach 20–24 listopada 2018 roku w dwóch miejscach: w Muzeum Kinematografii w Łodzi (Kino Kinematograf) oraz w Art Inkubatorze. Program rozpisano na siedem bloków, razem aż 97 tytułów. Filmy konkursowe pokazywano po dwa razy, przy jednym z pokazów odbywało się spotkanie z autorami. 
Komisja selekcyjna w składzie Monika Chybowicz, Wanda Mirowska, Krzysztof Babij, Łukasz Biskupski z udziałem Jakuba Wiewiórskiego, dyrektora festiwalu, zakwalifikowała do konkursów 23 filmy dokumentalne i 14 reportaży. Jury Konkursu Filmów Dokumentalnych stanowili: Tomasz Majewski, Katarzyna Mąka-Malatyńska, Piotr Mikucki, Michał Oleszczyk i Paweł Wysoczański. Reportaże oceniali: Beata Hyży-Czołpińska, Agnieszka Obszańska i Zbigniew Wichłacz. 
Pokazy specjalne objęły 17 tytułów. Były wśród nich „Bliscy” Witalija Manskiego – portret rodziny rozsianej po Ukrainie, od Lwowa po Donbas, „Czyściciele internetu” Moritza Riesewiecka i Hansa Blocka o ludziach zatrudnionych do kasowania treści z sieci, „Dubina Dva” Tonislava Hristova o masowym grobie odnalezionym pod Belgradem w 2001 roku, „Gdy przyjdzie wojna” Jana Geberta o słowackich nastolatkach w grupach paramilitarnych, „Genesis 2.0” Christiana Freia i Maxima Arbugajewa, „McQueen” Iana Bonhôte'a i Petera Ettedguiego oraz „Na jej barkach” Alexandrii Bombach o Nadii Murad, która miesiąc przed festiwalem została ogłoszona laureatką Pokojowej Nagrody Nobla. Blok zamykały „Czuję się świetnie” Waldemara Szarka z 1983 roku – fabularyzowany dokument o Manaam z Korą i Markiem Jackowskim – oraz „#Uploading_Holocaust” Sagiego Bornsteina i Udiego Nira, zmontowany w całości z nagrań telefonami komórkowymi przez młodych Izraelczyków jadących do Polski. 
Sekcja „Cierpliwe oko” była pożegnaniem Kazimierza Karabasza, który zmarł w 2018 roku. Nagrodę jego imienia ufundowało Narodowe Centrum Kultury w 2010 roku, na 80. urodziny reżysera; Karabasz co roku oglądał nagradzane filmy, komentował werdykty i gratulował laureatom. Katalog festiwalu kwitował to jednym zdaniem: „W tym roku komentarza Profesora już jednak nie będzie…”. Pokazano 11 filmów – trzy nagrodzone „Cierpliwym okiem” w poprzednich latach: „Cudze listy” Macieja Drygasa (2011), „Werkę” Pawła Łozińskiego (2014) i „21 x Nowy Jork” Piotra Stasika (2016); portret Karabasza „W poszukiwaniu zwykłego człowieka” Andrzeja Sapii oraz sześć filmów samego Karabasza, od „Muzykantów” (1960) i „Pierwszego kroku” (1962) po „W pierwszej fazie lotu” (2001), razem z „Ludźmi z pustego obszaru” nakręconymi z Władysławem Ślesickim w 1957 roku.

Wyjątkowym przedsięwzięciem programowym była retrospektywa Grzegorza Królikiewicza, zmarłego rok wcześniej – największy dotychczas pokaz jego dokumentów przygotowany przez Michała Dondzika. 16 tytułów ułożono je w cztery bloki: szkolne próby („Wyjście”, „Akt”, „Każdemu to, czego mu wcale nie trzeba”), filmy zatrzymywane przez cenzurę („Mężczyźni”, „Nie płacz”, „Pamiętamy Lenina”, „Piosenka”), eksperymenty z formą („Wierność”, „Bracia”, „Prekursor”) i eseje filmowe („Próby do Prób”, „Esej o ciałach i duszach”, „Kern”). Osobno pokazano 158-minutowy film „Wiesz jak jest” z 1988 roku, wyprodukowany przez Muzeum Kinematografii, oraz dwa filmy o reżyserze: „Pierwszą projekcję filmową w powszechnej historii” Jarosława Falińskiego i „Portrety reżyserów filmowych: Grzegorz Królikiewicz” Tadeusza Junaka. W tej samej edycji ostatni dokument Królikiewicza – „Obydwoje”, o Tamarze i Tadeuszu Jaworskich, którzy po marcu 1968 spędzili pół wieku w Kanadzie – startował w konkursie.

Panorama objęła siedem filmów krótkich i szkolnych, w tym „25 lat niewinności” Grzegorza Głuszaka z TVN Uwaga! o Tomaszu Komendzie, „Nieskończoność jest na 50 metrach” Daniela Światłego o Krzysztofie Pruszkowskim, „Gwiazdę Piołun” Adeliny Borets o wsi Małe Kleszcze i „Z głębokości wołam do ciebie” Gabrieli Mruszczak o profesorze Zbigniewie Chłapie i jego krakowskiej przychodni dla bezdomnych.

Zaproponowaliśmy także prekursorską autorską narrację wyświetlanego filmu. Zaprezentowaliśmy „Mir, lebngeblibene / My, którzy przeżyliśmy” Natana Grossa z 1948 roku – jeden z ostatnich filmów w jidysz wyprodukowanych w Polsce, zrealizowany przez działającą w Łodzi spółdzielnię filmową „Kinor”. Podczas projekcji Anna Ciarkowska, stypendystka Prezydenta Miasta Łodzi, opowiadała o żydowskiej społeczności w powojennej Polsce, o powstawaniu filmu i o współpracy „Kinoru” z Filmem Polskim i Aleksandrem Fordem.

W bloku projektów specjalnych odbyły się dwie premiery książkowe i akcja społeczna. 24 listopada w Art Inkubatorze promowaliśmy „Sławomira Grünberga. Człowieka z kamerą” – ze Sławomirem Grünbergiem, absolwentem Wydziału Operatorskiego i Wydziału Reżyserii Szkoły Filmowej w Łodzi, laureatem EMMY i autorem zdjęć do dwóch filmów nominowanych do Oscara, oraz z Barbarą Grünberg. Odbyła się także premiera „Elementarza Wytwórni Filmów Oświatowych” Michała Dondzika, Krzysztofa Jajki i Emila Sowińskiego, a po niej osiem filmów WFO wybranych przez autorów: od „Było nie było” Wojciecha Fiwka i Leszka Skrzydły (1962) po „Ładny dzień” Jana Jakuba Kolskiego (1988).

Szczególną uwagę warto zwrócić także na STOP STALKING – inicjatywę non-profit Katarzyny Dacyszyn, projektantki i modelki, którą zaatakował stalker. Na program złożyły się jej wystąpienie, projekcja konkursowego reportażu „Osaczona we własnym domu” Anny Barańskiej-Całek, wystąpienia prawniczki Jagny Piwowarskiej z Fundacji Można Inaczej, funkcjonariusza Wojewódzkiej Komendy Policji i psychologa, a na koniec bezpłatny trening samoobrony dla kobiet, prowadzony przez Elinę Tonevę z UNITED KRAV MAGA.